z podróży

Grecja kontynentalna - Attyka

W epoce brązu na obszarze dzisiejszej Grecji ukształtowały się wysoko rozwinięte kultury: minojska na wyspie Krecie, a na kontynecie mykeńska, która później zdominowała Kretę. Pod koiec epoki brązu nastąpił gwałtowny upadek cywilizacji mykeńskiej i nastały tzw. wieki ciemne, z których wyłoniła się ok. VIII w. p.n.e. nowa kultura oparta na miastach-państwach zwanych polis, z których najważniejsze to Ateny, Teby, Sparta i Korynt.

W wyniku gwałtownie powstającyh nowych koloni obszar Hellady znacznie się zaczął powiększać od wybrzeży Morza Czarnego aż po Hiszpanię. Kolonizacja znacząco wpłynęła na rozwój handlu, zarówno między koloniami i greckimi polis, jak i między Grekami i tubylcami z kolonizowanych ziem i pozwoliła Grekom stać się wielkim narodem basenu Morza Śródziemnego silnie oddziałującym swoją kulturą na inne nacje. 

Dominującym regionami stała się Attyka z potężnie rozwiniętym polis Atenami oraz Sparta na Peloponozie, która po dwóch wojnach messeńskch całkowicie opanowała półwysep poza samym Argos, które nie przystąpiło do Związku Peloponeskiego. W tym czasie ekspancję prowadziła w Grecji Środkowej Tessalia, która  w wyniku zwycięskiej tzw. I wojny świętej (ok. 590 p.n.e.) umocniła swoją pozycję i uczyniła Delfy miastem autonomicznym znajdującym pod ochroną Amfiktionii Delfickiej. Pod koniec VI w. p.n.e. w wyniku porażki z nowo powstałym Związkiem Beockim kierowanym przez silne Teby na kontynecie nastąpiło status quo. 

Tymczasem w roku 499 p.n.e. na wschodnich obszarach imperium kolonie greckie zostały podbite przez ekspansywne Imperium perskie, które następnie zajęło wyspy w pobliżu Azji Mniejszej i grecką Cyrenajkę, a później Trację i Macedonię. W Wyniku powstań przeciw okupacji perskiej zniszczony został całokowicie m. inn. Milet. Ateny i Sparta, od których Dariusz, krol Persji zażądał poddaństwa, przeciwdziałając wrogiemu zagrożeniu stoczyły zwycięską bitwę pod Maratonem z wojskami Persji. Jednak w roku 480 p.n.e. Persowie zdobywają Ateny, które zostały spalone, ale już rok później armia spartańsko-ateńska w bitwie pod Platejami rozbija armię perską i niszczy jej flotę odzyskując panowanie w Attyce.

Jeszce w 479 roku p.n.e z inicjatywy Aten powołany został Związek Morski obejmujący większośc wysp i polis w Azji Miniejszej i Tracji, które pod przewodnictwem Aten miały kontynuować walkę z Persją. Armia związku działała skutecznie, stopniowo wyrzucała Persów z Europy i części Azji Mniejszej i zdobywała kontrolę na morzu. W 449 p.n.e. podpisano formalny pokój, w którym Persowie uznali wolność miast greckich w Azji i ich członkostwo w ateńskim Związku. Ateńczycy stopniowo przekształcali Związek Morski we własne imperium. Sparta nie reagowała na wzrost potęgi Aten zajęta własnymi problemami. Lecz kiedy w 464 p.n.e. Spartę dotknęło wielkie trzęsienie ziemi i bunt helotów, i Sparta odrzuciła ateńską pomoc, doszło do zerwania formalnego sojuszu między nimi. W póżniejszych latach 460-446/445 p.n.e. rozpoczęła się wojna między ateńskim Związkiem Morskim i sojusznikami Sparty Koryntem i Tebami, która zakończyła się ostatecznie podziałem Hellady na strefy wpływów.

W latach 431-404 p.n.e. wybucha kolejna wojna między Atenami i Spartą z powodu wybuchu konfliktu między Koryntem (sojusznikiem Sparty) i Korkyrą (sojusznikiem Aten). Dzięki ogromnemu wsparciu finasowemu Persów, Sparta wygrywa tę wojnę, następuje rozpad imperium ateńskiego, a Persja ponownie zajmuje greckie polis w Azji Mniejszej. Jednak doraźni sprzymierzeńcy szybko stają się wrogami i Sparta po ponownym zawiązaniu koalicji z Atenami, Tebami, Koryntem i Argos w roku 396 p.n.e staje do walki z Persją. 

Zmienne koleje konfliktu, szybko zmieniających się sojuszy, wzrost potęgo Teb, kóre przyczyniły się do złamania potęgi Sparty, i upadek Drugiego Związku Morskiego spowodował również powstanie przeciw Atenom, które poniosły klęskę w roku 355 p.n.e co wykorzystał w 337 p.n.e Filip Macedoński narzucając Tebom i Atenom swoją hegemonię poprzez założony w tym celu Związek Koryncki. Schedę po zmarłym Filipie Macedońskim przejął wraz z podległą Grecją jego syn Aleksnder zwany Wielkim, którego imperium jednak się szybko rozpadło po jego śmierci.

Tymczasem na Zachodzie szybko rosła potęga Rzymu, ktore na początku III wieku panowało prawie w całej Italii. Zwycięskie wojny z Kartaginą trwające aż 118 lat (wojny punickie) dały Rzymowi upragnioną pozycję hegemona na Zachodzie, a późniejsze wojny macedońskie toczone przez Rzym z Antygonidami pozwoliły mu zaanagażować się w politykę w Grecji. Stopniowo kolejne części świata greckiego stawały się rzymskimi prowincjami. Próbę przeciwstawienia się tej ekspansji podjął w latach 88-66 p.n.e. helleński Pont pod rządami Mitrydatesa VI, zyskując sojuszników na terenie Grecji europejskiej i w Azji Mniejszej, ale w końcu uległ rzymskim armiom. Ostatnie z państw hellenistycznych – Egipt w 30 r. p.n.e. stało się prowincją rzymską.
Suwerenne, greckie i hellenistyczne państwa i poleis zniknęły z mapy politycznej, jednak ich kultura wciąż trwała, silnie oddziałując także na Rzymian. 


 Z Dziennika...

2015
 

Ateny - Akropol


Akropol = najbardziej znane miejsce świata starożytnego i współczesnego. Dopiero tutaj możemy się przywitać z historią Hellady, gdyż nazwa "Grecy" została nadana znacznie później przez Rzymian. Sami Hellenowie tworzyli bardzo niejednolite społeczeństwo, aczkolwiek kultura i wierzenia poszczególnych szczepów były do siebie bardzo podobne. Miasto-państwo Ateńczyków było jednak największe. Potężne i bogate Ateny były najważniejszym ośrodkiem greckiej kultury, „szkoła wychowania Hellady”, jak to określił sam Perykles. Na przestrzeni 2,5 tysiąca lat w wyniku zmiennych losów całego regionu, Akropol był nękany wieloma wojnami, oblężeniami, poddany rabunkom i profanacjom. Wydaje się wprost nieprawdopodobne, by udało się wiernie odtworzyć to wspaniałe dzieło Peryklesa. Ale popatrzmy… 



2015

Delfy - Wyrocznia


Według mitów pierwsza wyrocznia w tym miejscu poświęcona była Gai - Matce Ziemi i Posejdonowi - władcy mórz. Sanktuarium to określane było wówczas mianem Pytho. W pobliskiej jaskini mieszkał wąż Python, syn Gai, z którym komunikowano się za pomocą kapłanki Pytii. Pyton został zabity przez Apollina, którego kult przywędrował tu z Krety, natomiast sam bóg przybył tu z zamieszkałej przez Kreteńczyków wyspy Delos pod postacią delfina. To od niego pochodzi obecna nazwa tego miejsca (gr. Delphoi). Wówczas to Apollo przyjął tytuł Pytyjski i objął w posiadanie sanktuarium przeganiając Gaję i Posejdona. Aby uczcić to wydarzenie, a także w celu zjednania sobie bogów, co cztery lata organizowano tu igrzyska pytyjskie (zawody muzyczne, poetyckie i sportowe). Miejsce to stało się najważniejszym, obok Delos, ośrodkiem kultu Apollina, a wyrocznia delficka stała się głównym centrum religijnym greckiego świata.



2015

Klasztor Ossios Lucas


Zanim dotrzemy do samego serca Parnasu - Delf zatrzymujemy się niedaleko miasteczka Distomo, gdzie ukryta pośród malowniczych gór Helikon znajduje się prawdziwa perełka architektury - monastyr Ossios Lukas wpisany w 1990 roku na listę światowego dziedzictwa narodowego UNESCO. Do klasztoru przybywali pielgrzymi, którzy licząc na uzdrowienie, spali w pobliżu grobu błogosławionego Lukasa. Ów pustelnik zasłynął tym, że przepowiedział podbicie Krety przez Rzymian, i któremu w latach 959–963 mnisi wznieśli stojący do dziś kościół Theotokos (Panajia). Główny kościół klasztorny katholikon został wzniesiony w 1011 roku, który stał się wzorcem kościoła na planie ośmiobocznym, często wykorzystywanym w późniejszym czasie na terenie całego Cesarstwa Bizantyjskiego m.in. w Dafni i Mistrze. Ossios Lukas to 1000 lat historii tego kraju utrwalonych w murach, do którego zgodnie ze zwyczajem, kobiety wchodzące w obręb klasztorny muszą być stosownie ubrane (długie spódnice lub spodnie i zakryte dekolty).  
   
.